Trenerzy z wiedzą

Korzyści odbiorcy rekreacji usportowionej są związane z korzystaniem z doświadczenia trenerów dostarczających wiedzy, metod, środków i sposobów przydatnych w sytuacjach rozwiązywania testów i sprawdzianów, uczenia się skutecznych technik sportowych, trenowania pożądanych cech i kompetencji, itp. Korzyścią finalną w rekreacji usportowionej jest tym samym zadowolenie z realizacji celów sportowych i pozasportowych umożliwiających rozwój kariery sportowej oraz wykorzystanie budowanego wizerunku do przygotowania i kontynuowania kariery zawodowej. Kształtowanie kompetencji jest i będzie podstawowym kierunkiem reformowania systemów edukacyjnych. Działalność rekreacyjna nosząca znamiona działalności szkoleniowej także będzie podlegała ogólnym trendom nastawionym na osiąganie kompetencji. Z dotychczasowego postrzegania potrzeb odbiorców związanych z uczestnictwem w zajęciach rekreacyjnych wyłania się nowy model, który można nazwać kompetencyjnym. Zgodnie z nim odbiorca jest motywowany na pozyskiwanie kompetencji niezbędnych do realizacji własnych celów życiowych. Kompetencje pozyskiwane w trakcie działalności rekreacyjnej są przenoszone do miejsc ich stosowania w pracy zawodowej, życiu rodzinnym i towarzyskim. Kompetencje psychofizyczne można porównać z kompetencjami językowymi. Uczenie się języka samo w sobie nie daje większego zadowolenia. Dopiero osiąganie rezultatów na podstawie jego stosowania przynosi satysfakcję i korzyść.

Panowanie na ciałem

Główne motywy odbiorców usług rekreacyjnych są związane z potrzebami dotyczącymi osiągnięcia, utrzymania, odbudowy sprawności psychoruchowej, zdrowia, poczucia bezpieczeństwa, panowania nad własnym ciałem i emocjami, przynależności, dobrego nastroju, estetyki i osiągnięć, uznania i prestiżu, itp. Te i inne potrzeby są realizowane poprzez transfer wiedzy, form, metod i metodyk od trenerów i instruktorów do odbiorców programów szkoleniowych. Korzyści i zadowolenie odbiorców są także związane z możliwością korzystania i dostępnością bazy, sprzętu, urządzeń w czasie dla nich optymalnym, bez kolejek i oczekiwania. Dła odbiorców czynnikiem powodującym zadowolenie jest możliwość i potrzeba oceniania, sprawdzania i porównywania osiąganych efektów oraz umiejętności, a także uczestnictwo w zajęciach i życiu klubowym. Korzyść ogólną i zadowolenie uczestników zajęć rekreacyjnych można określić jako nadzieję na realizację celów życiowych, podnoszenie i utrzymanie gotowości do działania w nowych sytuacjach i warunkach poprzez kształtowanie kompetencji, ich stosowanie oraz regenerację sił biopsychofizycznych umożliwiających przetrwanie i rozwój. W działalności rekreacyjnej ukierunkowanej na cele sportowe spotykamy się z takimi motywami, jak: zdobyć medal, trofeum, tytuł, zwyciężyć, pokonać, wygrać, poszukiwać, odkrywać np. nowe możliwości własnego organizmu itp. Motywy te są nastawione na potrzeby m.in. osiągnięć, uznania, prestiżu, rozwoju, przynależności do zespołu, reprezentacji, udziału w zgrupowaniach, korzystania ze środków wspomagania, przedłużania kariery, niezależności, autorytetu itp.

Poszerzone postrzeganie rdzenia produktu rekreacyjnego

Potwierdzeniem takiego transferu jest rozwój przedsiębiorstw oferujących firmom organizację imprez z zakresu turystyki przygodowej, celem których jest kształtowanie kompetencji menedżerskich w zakresie zespołowości działania, rywalizacji, podejmowania decyzji w skrajnie trudnych sytuacjach, stosowania niekonwencjonalnych metod rozwiązywania problemów. Praktyka potwierdza zarówno celowość, jak i możność oraz skuteczność transferu nabywanych kompetencji do miejsc pracy zawodowej. Na podstawie analizy literatury oraz wybranych przypadków można zaprojektować nowe, pełniejsze postrzeganie rdzenia produktu zajęć rekreacyjnych (rys. 2). Tym samym możemy rozwinąć tradycyjnie niedookreślone w publikacjach marketingowych treści składające się na korzyść i zadowolenie odbiorców imprez rekreacyjnych. Jako główny motyw zajęć rekreacyjnych (nienastawionych na wynik i rekord sportowy) można wymienić kształtowanie i rozwijanie różnych kompetencji, w tym kompetencji gotowości (fitness) do działania warunkującej osiąganie celów osobistych i zawodowych. Aby być gotowym do podejmowania różnorodnych wyzwań zawodowych, społecznych i rodzinno-towarzyskich, powinniśmy „mieć ciało” jako bazę kompetencji psychofizycznych. Na tym fundamencie (budowa, rzeźbienie ciała, regulacja wagi, nauczanie i doskonalenie nawyków ruchowych itp.) opieramy dalsze programy zajęć związanych z doskonaleniem i osiąganiem wyższego poziomu kompetencji oraz zadowolenia.

Transfer kompetencji w rekreacji

Przedstawiony schemat ukazuje transfer nabytych kompetencji z obiektu rekreacyjnego do miejsc nowych sytuacji życiowych (praca, nauka, kontakty i relacje społeczne itp.). Mówiąc inaczej, realizację tradycyjnie pojmowanej potrzeby wynosimy z miejsca dotychczas kojarzonego z salą gimnastyczną, obiektem sportowo-rekreacyjnym do miejsc nowych sytuacji życiowych. Zadowolenie pojawia się na ogół nie z faktu samego zmęczenia na sali gimnastycznej, lecz satysfakcji doznajemy z powodu wykorzystywania nabytków w sytuacjach życiowych. Tym samym ważność i możliwość ich zastosowania w nowych sytuacjach życiowych będzie decydować o ocenie ich wartości dla odbiorców. Przykładowo, uczestniczymy w zajęciach fitness klubu, na których zdobywany pewne umiejętności np. panowania nad ciałem i emocjami. Pozyskane kompetencje realizujemy i sprawdzamy w realnej pracy czy castingu, w którym wygrywamy dzięki nabytej przewadze kompetencyjnej. W tym miejscu realizujemy nasze potrzeby. W fitness klubie nabywamy kompetencje, inwestujemy w siebie po to, by je wykorzystać w realnym życiu. Innym przykładem może być wspinaczka sportowa, tzw. ścianka. Jest ona dyscypliną dynamicznie rozwijającą się w Polsce i na świecie. Na przykładzie tej dyscypliny możemy prześledzić tok naszego myślenia. Zajęcia na ściance polegają, mówiąc skrótowo, na wspinaniu się w górę do określonego celu. Czy samo wspinanie się jako sztuka dla sztuki mogłoby wywołać trwałe zainteresowanie tą dyscypliną i jej rozwój? Można stwierdzić, iż powodem jej rozwoju jest skuteczność, korzystność, ekonomiczność, prostota, czystość, udatność, dokładność, racjonalność metodologiczna kształtowania wielu kompetencji, takich jak: upór w osiąganiu wysoko postawionych celów, odwaga; umiejętność podejmo  wania decyzji, oceny ryzyka, przewidywania, antycypowania; odpowiedzialność za siebie. Nabyte kompetencje są następnie przenoszone do nowych miejsc i sytuacji życiowych.

Produkt rekreacyjny

Zaprezentowana przez Tilmana orientacja zawiera dla nas cenną wskazówkę do poszukiwania motywów kompetencyjnych w rdzeniu produktu rekreacyjnego. Dlaczego nie potrzeby fizjologiczno-psychologiczne, a potencjalne kompetencje możliwe do pozyskania przez klienta mogą decydować o wyborze form rekreacyjnych? Zdaniem Senyszyn potrzeby aktywności rekreacyjno-sportowej są nośnikiem celowego podejmowania aktywności gospodarczej. Także B. Marciszew- ska stwierdza, iż mamy do czynienia z interdyscyplinarnym znaczeniem potrzeby w rekreacji oraz że mieści się ona w kategorii ekonomicznej. Gratton i Taylor sugerują, iż aktywność sportowa w czasie wolnym nie jest czystą konsumpcją produktów, lecz połączoną z inwestowaniem, gdyż ludzie poświęcają obecną satysfakcję dla uzyskania zwrotu w przyszłości w postaci lepszego zdrowia. Rekreacja daje możliwości inwestowania w kompetencje niezbędne dziś lub w najbliższej przyszłości. Uczestniczący w zajęciach (dzieci, młodzież i dorośli) liczą, że ta inwestycja przyniesie zwrot nakładów (lub też dochód, korzyść) w postaci osiągnięcia przewagi kompetencyjnej w miejscu przyszłej nauki, pracy, biznesie itp. Można założyć, że potencjalni klienci w wyborze form rekreacyjnych kierują się głównie możliwością pozyskania i transferu kompetencji. Klient chce zdobyć, pozyskać określone kompetencje, aby je następnie wykorzystać w działalności praktycznej zgodnie z zamierzeniem czy określonym celem. Mamy więc do czynienia z jednej strony z kształtowaniem i pozyskiwaniem kompetencji oraz ich transferem do miejsc wykorzystania. O wartości dla klienta będą decydować możliwości ich jakościowego pozyskania w jak najkrótszym czasie oraz możliwości ich wykorzystania w praktycznej działalności, pracy zawodowej, kontaktach społecznych i innych sytuacjach życiowych.

Co potrzebuje klient?

Boguszewicz-Kret stwierdza, że promowanie może wywołać określone kłopoty, ponieważ niematerialność usług powoduje trudności w uchwyceniu idei produktu i jego oceny przez klienta, a Torkildsen uważa, że dostarczenie zadowolenia i satysfakcji klientowi przez oferenta usług rekreacyjnych wymaga odpowiedzi na trzy pytania: Co jest ważne dla klienta? Jak zaspokoić potrzeby klientów?
Jakie są potrzeby aktualnych i potencjalnych klientów? Badania potrzeb rekreacyjnych w Polsce, jak i w innych krajach były i są niewystarczające. Problem ten był obserwowany także w krajach o rozwiniętych usługach, gdzie zrozumienie potrzeb ludzkich również przychodziło z dużymi trudnościami i wynikało z różnych interpretacji i podejść w rozumieniu ogólnych potrzeb jako kategorii psychologicznej. Trudne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, co motywuje człowieka do aktywności fizycznej w czasie wolnym. Odwoływanie się do teorii potrzeb A. Maslowa i teorii pochodnych nie wyjaśnia całkowicie problemu. B. Marciszewska, zauważając brak w literaturze przykładów jednoznacznego zakwalifikowania potrzeb rekreacyjnych do któregokolwiek szczebla piramidy, sugeruje, że teoria Maslowa dopuszcza możliwość przejawiania się usług rekreacyjnych na każdym jej poziomie. Podana przez Tilmana (1964) klasyfikacja potrzeb człowieka możliwych do zaspokojenia w czasie wolnym odchodziła od tradycyjnego ujęcia Maslowa. Dziś możemy zauważyć, iż w gruncie rzeczy wskazywały one na kompetencje, które jako kierunek w zarządzaniu zasobami rozwinęły się znacznie później.

Korzyści

Do autorów, którzy podjęli konstruktywne próby zdefiniowania rdzenia, zaliczamy m.in. A. Izydorczyka (2003), który stwierdził, iż rdzeń produktu sportowego, rekreacyjnego i rehabilitacyjnego dotyczy korzyści i odpowiada na pytanie, po co nabywca kupuje ofertę i jak zamierza osiągać swoje korzyści. Mogą nimi być: uczestnictwo w grze, zademonstrowanie swoich możliwości, wykonywanie ćwiczenia, obserwacja rozgrywek lub poprawa stanu zdrowia. Sosgómik podkreśla, że podstawą sukcesu w marketingu usług jest zrozumienie, czego naprawdę pragną klienci, kupując daną usługę, a firma, która lepiej zrozumie, czego potrzebują klienci, ma szansę na zdominowanie rynku. Marciszewska, omawiając uwarunkowania promocji sportu dla wszystkich, zwróciła uwagę na czynniki wewnętrzne. Zaliczyła do nich m.in. chęć utrzymania dobrej kondycji, więzi z innymi, potrzeby antystresowe, próby odkrywania drugiej natury, poszukiwanie przeciwwagi dla agresji, utrzymanie odpowiedniego statusu społecznego itd. W procesie promocji należy wyeksponować tzw. aspekty sportu dla wszystkich, które w ogólnym przybliżeniu można nazwać motywami. Zaliczyć można do nich m.in.: komunikację społeczną, zabawę, solidarność, kreatywność, współpracę, różnorodność gier i zachowań.

Popularne produkty

Na rynku usług rekreacyjnych mamy do czynienia z wieloma rodzajami produktów cieszących się zróżnicowaną popularnością w poszczególnych segmentach odbiorców. Ich producenci i organizatorzy stawiają sobie trudne i zarazem ważne pytania:
Dlaczego klienci wybierają określone rodzaje zajęć rekreacyjnych? Dlaczego mamy do czynienia z różnymi trendami w zakresie ich popularności? Problem polega na tym, że nie bardzo wiemy, co jest podstawą wyboru poszczególnych form rekreacyjnych traktowanych jako produkty rynkowe. Brak tej wiedzy utrudnia analizowanie, projektowanie i ocenianie zadań i programów rekreacyjnych realizowanych przez jednostki samorządowe i pozabudżetowe. Opierając się na teorii marketingu odnoszącej się do składowych produktu, to jest rdzenia, produktu rzeczywistego i poszerzonego, możemy domniemywać,  iż treść składająca się na rdzeń, rozumiana jako korzyść i zadowolenie odbiorcy, stanowi rozwiązanie dylematów i pytań związanych z przyczynami popularności lub też rozwojem jednych, a stagnacją lub też zanikaniem innych form rekreacyjnych. Zgodnie z określeniem wywodzącymi się od Ph. Kodera i jego poprzedników, pod pojęciem rdzenia produktu rozumiemy najczęściej korzyść – zadowolenie odbiorcy. Mówiąc inaczej, produkt lub usługa powinna dawać zadowolenie i ewidentną korzyść.

Transfer kompetencji jako misja produktu w rekreacji fizycznej

Mówi się i pisze, że wiek XXI będzie stuleciem kompetencji, że wraz z rozwojem cywilizacji wzrastać będzie zapotrzebowanie na kompetentnych pracowników. Pojęcia kompetencje nie należy utożsamiać z pojęciem kwalifikacje. W tradycyjnym podejściu do przygotowania zawodowego przywiązuje się dużą wagę do świadectw, uprawnień i dyplomów, chociaż potwierdzone dyplomami kwalifikacje nie muszą świadczyć o kompetencji w danej dziedzinie. Kompetencje są to dyspozycje w zakresie wiedzy, umiejętności i postaw, pozwalające realizować zadania zawodowe na odpowiednim poziomie (Filipowicz 2004). Nie wszystkie kompetencje mogą być rozwijane czy wyuczone. Większość kompetencji jest rezultatem doświadczenia, ale mogą też być doskonalone pod warunkiem istnienia odpowiednich zdolności i cech osobowości (Levy-Leboyer 1997). I tylko niektóre z nich opierają się na mało modyfikowalnych zdolnościach wrodzonych. Wydaje się więc, że zasadniczym sposobem rozwoju własnej efektywności jest adekwatne wykorzystanie gromadzonych doświadczeń oraz nieustanne kształcenie w trakcie aktywnego życia zawodowego. Podstawową cechą kompetencji jest ich związek z określonym zadaniem lub działalnością zawodową. Kompetencja jest pewną ukrytą cechą, która przejawia się w zachowaniach.

Takie obiekty są potrzebne

Z uwagi na wielofunkcyjność obiektów sportowych z perspektywy rozwoju rekreacji ruchowej ważna jest modernizacja i budowa takich obiektów dla poszczególnych społeczności lokalnych, ale także, choć w mniejszym zakresie, budowa obiektów sportowych przeznaczonych głównie na potrzeby sportu wyczynowego, których inwestorami są np. polskie związki sportowe, akademie wychowania fizycznego itp. Szansą dla rozwoju infrastruktury sportowej w Polsce ma być szerszy dostęp do funduszy strukturalnych przeznaczonych na wspieranie rozwoju regionalnego z UE (por. Cejmer 2004) oraz podejmowanie działań projekcyjnych, w tym m.in.: opracowywanie modelowych rozwiązań technicznych miejskich, gminnych i osiedlowych ośrodków sportu dla aglomeracji 10-, 30-, 60-tysięcznych oraz zasad ich utrzymania i prowadzenia; opracowanie programu rozwoju infrastruktury sportowej strategicznej, opracowanie programu rozwoju infrastruktury sportowej w poszczególnych województwach, opracowanie programu Sala gimnastyczna w każdej szkole.
Wyniki ogólnopolskich badań socjologicznych na reprezentatywnej próbie 1500 osób m.in. na temat powszechności i dostępności infrastruktury sportowej w Polsce, zebrane w celu sporządzenia ekspertyzy dla Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu w zakresie sportu dzieci i młodzieży, sportu olimpijskiego oraz sportu osób niepełnosprawnych w 2004 r. (o której była mowa na początku artykułu), przedstawione w dalszej częściach niniejszego opracowania, stanowić mogą podstawę takich projekcji.