Strategia rozwoju infrastruktury sportowej w Polsce do roku 2012

Strategia rozwoju infrastruktury sportowej jest częścią Strategii rozwoju sportu w Polsce do roku 2012 – cele i zadania, przyjętej przez MENiS 14. 02. r. Strategia ta zakłada poszukiwanie rozwiązań optymalizujących warunki do dalszego rozwoju budownictwa obiektów sportowych administrowanych przez samorządy lokalne, ze szczególnym uwzględnieniem m.in. budowy osiedlowych, miejskich, gminnych ośrodków sportu i rekreacji. W strategii tej przyjmuje się, że z ogółu środków przeznaczonych rocznie na inwestycje sportowe do 70% kierowanych będzie na inwestycje terenowe, zgodnie z uchwalonymi wojewódzkimi programami rozwoju bazy sportowej, a do 30% na dofinansowanie zadań z planu inwestycji strategicznych. Zakłada się, że nowo powstająca i modernizowana infrastruktura sportowa przeznaczona będzie dla kadry olimpijskiej i narodowej, młodzieży uzdolnionej sportowo, sportowców niepełnosprawnych, a także potrzeb społeczności lokalnej. Działania te będą realizowane w formie różnego rodzaju przedsięwzięć, w tym: realizacji inwestycji o charakterze remontowo-modemizacyjnym, uzupełniania istniejących kompleksów sportowych o brakujące elementy obiektów i urządzeń, budowania obiektów specjalistycznych niezbędnych do rozwoju poszczególnych dyscyplin sportu.

Obiekty sportowe

Ze środków pochodzących z dopłat do gier liczbowych są budowane, rozbudowywane i modernizowane hale i pawilony sportowe, kryte pływalnie, lodowiska, boiska i stadiony, skocznie narciarskie i inne budynki stanowiące zaplecze obiektów sportowych. Należy dodać, że środki pochodzące z dopłat do gier liczbowych „pozwoliły na budowanie i modernizację nie tylko obiektów o szczególnym znaczeniu dla sportu. W setkach gmin powstały nowe sale gimnastyczne, wiele szkół wzbogaciło się o baseny, korty tenisowe, boiska do piłki ręcznej, siatkówki, koszykówki i lodowiska” (Codziennie… 2001: 6). W niniejszym artykule problematykę infrastruktury sportowej w Polsce przedstawiono z perspektywy danych statystycznych, strategii rozwoju sportu oraz badań socjologicznych typu empirycznego. Badania empiryczne na temat infrastruktury sportowej w Polsce były fragmentem szerszych badań przeprowadzonych w roku 2004 na zlecenie MENiS nt. „Sport dzieci i młodzieży, sport olimpijski oraz sport osób niepełnosprawnych”. Badania przeprowadzono na próbie reprezentatywnej liczącej blisko 1500 osób na terenie całego kraju. Podstawowym narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety. W badaniach tych poszukiwano m.in. związków pomiędzy wielkością aglomeracji a poziomem rozwoju, nowoczesnością, funkcjonalnością i dostępnością obiektów sportowych. Wielkość aglomeracji analizowano w podziale na wieś, miasta do 100 tys. mieszkańców, miasta powyżej 100 tys. mieszkańców.

Infrastruktura sportowa jako podstawa rozwoju rekreacji ruchowej w Polsce

Infrastruktura sportowa służy do zaspokajania potrzeb sportowo-rekreacyjnych. W polskiej literaturze fachowej termin ten występuje w różnych znaczeniach. Obok pojęcia infrastruktura sportowa występują terminy pokrewne, takie jak: inwestycje sportowe, obiekty kultury fizycznej, obiekty sportowo-rekreacyjne, zasoby materialne kultury fizycznej, baza rekreacyjno-sportowa, urządzenia sportowe.
W rozwoju infrastruktury sportowej (inwestycji sportowych) w Polsce można wyróżnić dwa okresy: okres do roku 1994, który charakteryzował się ewidentną stagnacją w zakresie rozwoju inwestycji sportowych i słabym nasyceniem obiektami sportowymi;
okres po roku 1994, kiedy to Sejm przyjął nowelizację ustawy o grach losowych i zakładach wzajemnych, w następstwie której środki z 20-procento- wych dopłat do stawek w grach liczbowych Totalizatora Sportowego przeznaczano na „modernizację, remonty i dofinansowanie inwestycji sportowych oraz rozwijanie sportu wśród dzieci, młodzieży i osób niepełnosprawnych” (Pragnienia i realia… 2001: 8). Uszczegółowieniem systemowych rozwiązań w polityce inwestycyjnej w sporcie było Rozporządzenie Ministra Finansów z 25 kwietnia 1997 roku w sprawie szczegółowych zasad dofinansowania inwestycji sportowych ze środków pochodzących z dopłat do stawek w grach liczbowych, trybu składania wniosków oraz przekazywania środków i ich rozliczania, które doprowadziło do dynamicznego rozwoju infrastruktury sportowej.

Charakter wspierający

Na charakterze usługowym produktu skupia się także A. Izydorczyk (2000), który zauważa, że w produkcie sportowym, rekreacyjnym czy rehabilitacyjnym w zależności od zakresu merytorycznego – występują dobra materialne (obiekty, sprzęt, ubiory, a nawet drobne upominki czy napoje oferowane nabywcom w ramach pakietu), które z reguły mają charakter wspierający usługodawcę, służą jako środek świadczenia usługi. Produkty te mają charakter usługowy, ponieważ dominują w nim czynności, a nie rzeczy. Skupia się on także na kompleksowym charakterze produktu. Mówi, że „produktem sportowo-rekreacyjnym nie jest pojedyncza usługa, ale pewna kombinacja elementów materialnych i niematerialnych tworzących pakiet usług o mniej lub bardziej rozbudowanej strukturze” (Izydorczyk 2000). Elementy, z których składa się pakiet, uzupełniają się wzajemnie, tworząc jednolitą całość. Usługi sportowo-rekreacyjne mają specyficzne cechy, które podkreśla wielu autorów (Marciszewska 1997; Pastwa 1999). Izydorczyk A. (2000) wyróżnia tzw. 4 N usług:
niematerialność (nienamacalność, nieuchwytność) – nie można ich dotknąć, zobaczyć, spróbować, poczuć, powąchać, trudno je sobie wyobrazić przed kupnem i wykorzystaniem; nierozdzielność (niepodzielność, nierozłączność) – niemożność fizycznego oddzielenia usługi (czynności) od osoby wykonawcy oraz nierozdzielność procesów wytwarzania i konsumpcji; niespójność (niejednorodność, różnorodność) – oznacza trudności w standaryzowaniu usług, gdyż są nieporównywalne, te same usługi z nazwy mogą różnić się w zależności od miejsca i czasu wytwarzania, umiejętności i indywidualnych predyspozycji wykonawców.

Charakterystyka produktów na rynku usług sportowo-rekreacyjnych

Modelowe ujęcie produktu sportowego zaproponowane przez P. Chelladu- raia (2001) wskazuje na istnienie sześciu następujących grup produktów wyróżnionych jako sportowe: dobra sportowe, uczestnictwo w zajęciach sportowych, widowisko sportowe, sponsoring sportowy, darczynność sportowa, idee sportowe. Ch. Gratton i P. Taylor (2000) połączyli wydzielone grupy produktów w dwie grupy podstawowe: dobra sportowe, do których zaliczyli produkcję wyposażenia, sprzętu odzieży sportowej oraz ich dystrybucję,
usługi sportowe, a wśród nich: widowisko sportowe, komercyjne zajęcia rekreacyjne, biznes sportowy (tj agencje konsultingowe itp.), media i sponsoring sportowy. J. Klisiński (1994), pisząc o produkcie sportowym, zwraca uwagę na jego usługowy charakter. Podkreśla on w swojej definicji zdrowotną rolę produktu sportowego, ale zauważa także, że „produkt sportowy bywa kompozycją usług
dóbr materialnych, te ostatnie odgrywają rolę uzupełniającą. W efekcie często nie jest on obiektem fizycznym, lecz pewnym pakietem usług, których nie można zweryfikować, dopóki się ich nie kupi i nie skonsumuje”.

Charakterystyka odbiorców usług sportowo-rekreacyjnych

Podobnie jak w poprzednich przypadkach, także w tym nie ma jednoznacznego podejścia do opisu, podziału czy charakterystyki odbiorców usług sportowo-rekreacyjnych. Najbardziej ogólny podział, który można tu przytoczyć, to podział na: odbiorców instytucjonalnych (sponsorzy, licencjobiorcy, zakłady pracy itp.), odbiorców indywidualnych, nazywanych często także finalnymi, do których zalicza się zarówno widzów, jak i uczestników zajęć (Izydorczyk 2000; Waśkowski 2005). W literaturze przedmiotu autorzy głównie koncentrują się jednak na grupie odbiorców finalnych, dokonując różnego rodzaju podziału rynku na mniejsze segmenty. Do najczęściej stosowanych kryteriów segmentacji rynku należą (Shank 1999): kryteria demograficzne (wiek, płeć, faza w cyklu życia itp.),
kryteria socjoekonomiczne (dochód, wykształcenie, zawód itp.), kryteria psychograficzne (styl życia, osobowość, aktywność, zainteresowania itp.), kryteria geograficzne (miejsce zamieszkania, klimat itp.), kryteria behawioralne (częstotliwość uczestnictwa, czas, lojalność itp.). Najczęściej stosowanymi kryteriami niezbędnymi do wyodrębnienia segmentów rynku są kryteria psychograficzne i behawioralne. One bowiem pozwalają na ustalenie wielkości rynku sportowego w całej populacji. Badania aktywności fizycznej, które pozwalają tę wielkość oszacować, nie należą jednak do łatwych (Jaczynowski, Polkowski 2004). Wielu jednak badaczy podejmuje próby takich badań dla ustalenia wielkości potencjalnego rynku w usługach sportowo-rekreacyjnych. Do najbardziej znanych badań tego typu, prowadzonych w krajach Unii Europejskiej, należą badania COMPASS oraz Eurobarometr.

Kultura fizyczna

Według A. Izydorczyka (2000) podmiotami rynku sportowo-rekreacyjnego rehabilitacyjnego są w dziedzinie podaży (wg ustawy o kulturze fizycznej): stowarzyszenia kultury fizycznej, związki sportowe i polskie związki sportowe, kluby sportowe zachowujące nadal charakter stowarzyszenia i przekształcone w spółki, a także uczniowskie i uczelniane, wszystkie jednostki świadczące odpłatne usługi w omawianym zakresie jako podstawowy cel prowadzonej działalności, instytucje, organizacje i jednostki gospodarcze, które zajmując się inną działalnością jako podstawową, przedstawiają również propozycje odpłatne nieodpłatne z zakresu kultury fizycznej i sportu.
Bez względu na przyjęte kryteria podziału organizacji świadczących usługi na rzecz sportu i będących dostawcami na rynku usług sportowo-rekreacyjnych wszystkie organizacje sportowe powinny być wg T. Slacka (1997) podmiotami organizacyjnymi zaangażowanymi w działalność w sporcie, o celach ukierunkowanych na działalność sportową, o strukturze sprzyjającej działalności w systemie sportu i o względnie określonych granicach. Do tych wymienionych przez Slacka cech należałoby jeszcze dodać rynkowy charakter organizacji sportowych i działanie na rzecz spełniania potrzeb klientów. Szczególnie dotyczy to organizacji o charakterze rekreacyjnym, czyli związanych z oferowaniem usług szeroko rozumianego sportu dla wszystkich. To zmusza te podmioty do stosowania zasad marketingu i przestrzegania reguł gospodarki rynkowej. Dlatego też niezmiernie istotny staje się drugi omówiony poniżej podmiot rynku usług sportowo-rekreacyjnych, tj. odbiorcy tych usług.

Funkcjonalne (rodzajowe) podejście do charakterystyki dostawców w sektorze działalności sportowej

Najbardziej rozpowszechnionym w literaturze marketingu sportowego podejściem jest model rynku sportowego zaproponowany przez B. Pittsa, L. Fel- dinga i L. Millera (1994), wyróżniający dostawców funkcjonujących na tym rynku według rodzaju prowadzonej działalności. Autorzy ci wyróżnili trzy grupy dostawców: „segment wykonawczy” (sport performance segment), do którego zaliczają wszystkie podmioty zajmujące się organizowaniem szeroko rozumianej działalności sportowej, „segment produkcyjny” (sport production segment), tj. podmioty wytwarzające dobra sportowe oraz mający wpływ na osiąganie wyników w sporcie (zarządzające sportem, medyczne, obiekty sportowe), „segment promujący sport” (sport promotion segment), do którego zaliczają media, sponsorów itp. Nieco odmienną klasyfikację proponują B. Mulin, S. Hardy i W. Sutton (2000), którzy na rynku sportowym wyróżnili cztery grupy podmiotów: organizatorów widowisk sportowych, producentów i dystrybutorów dóbr materialnych związanych z działalnością sportową, podmioty organizujące działalność sportową, organizacje wspierające sport. Podobnie poprzez pryzmat dostawców traktują podejście do rynku sportowego autorzy w literaturze polskiej. Z. Waśkowski (2005) wyróżnia w swoim „relacyjnym modelu rynku sportowego” trzy grupy dostawców: organizacje sportowe, do których zalicza kluby sportowe, szkoły sportowe, związki sportowe oraz ośrodki sportowo-rekreacyjne, producenci i dystrybutorzy sportowych dóbr materialnych, podmioty usługowe, świadczące swoje usługi na rzecz odbiorców, tj. wypożyczalnie sprzętu, punkty napraw, agencje marketingowe itp.

Liczby podmiotów

Analiza danych liczbowych znajdujących się w tabeli 1 wyraźnie pokazuje wzrost liczby podmiotów działających w sportowym sektorze usług w latach 1993— oraz istotny wzrost jednostek komercyjnych oferujących odpłatnie tego typu usługi. Natomiast bardziej szczegółowa analiza ich funkcjonowania wskazuje na upodabnianie się mechanizmów działania podmiotów reprezentujących różne sektory gospodarki narodowej. Wszystkie one w coraz większym stopniu muszą poddawać się regułom gospodarki rynkowej i prawom wolnego rynku. Podejście sektorowe jest raczej charakterystyczne dla naukowców związanych z naukami ekonomicznymi, gdyż wskazuje ono przede wszystkim na istotne różnice w finansowaniu jednostek organizacyjnych należących do poszczególnych sektorów gospodarki. Inne podejście, dosyć mocno nawiązujące do przedstawionego, reprezentują bardzo często badacze zajmujący się organizacyjną stroną zagadnienia. Wskazują oni na typologie i podziały związane z formami organizacyjno-prawnymi jednostek działających w szeroko rozumianym sporcie. Naukowcy zbliżeni bardziej do marketingu charakteryzują raczej dostawców z punktu widzenia rodzaju prowadzonej działalności, co prezentuje omówione w dalszej części tekstu podejście.

Sektor dobrowolny jako czwarty sektor działalności organizacji

Typologię uwzględniającą wymienione cechy omawianego sektora, mogące służyć jako kryteria podziału rynku, zaproponował V. A. Pestoff (1995). Zalecił on rozszerzenie kryteriów będących podstawą podziału i zastosowanie jednocześnie 3 kryteriów: własności, formalizacji oraz dochodowości sektora. Pozwoli to na wyróżnienie co najmniej czterech głównych sektorów: sektora publicznego, komercyjnego, woluntamego oraz nieformalnego. Jego koncepcję przedstawiono na rys. 2. Sektor organizacji dobrowolnych został tu zilustrowany jako koło znajdujące się pośrodku, co wskazuje na jego interdyscyplinarny, mieszany charakter. Interesująca wydaje się jego charakterystyka wynikająca z niniejszej ryciny. Sektor ten może być zarówno profit, jak i non-profit, formalny i nieformalny oraz publiczny i prywatny. Podczas gdy sektor publiczny ma raczej jednoznaczną tożsamość, tzn. jest formalny i non-profit, sektor komercyjny charakteryzuje się formalną własnością pry watną typu profit, a nieformalny jest sektorem prywatnym o charakterze niezarobkowym. Zmiany w liczbie podmiotów funkcjonujących na polskim rynku usług sportowo rekreacyjnych z podziałem na sektory przedstawia tabela 1.

error: Content is protected !!