Sektorowe podejście do charakterystyki dostawców w sektorze działalności sportowej

Według przyjętych w Polsce kryteriów w warunkach gospodarki rynkowej funkcjonują dwa sektory: publiczny – obejmujący działalność organów władzy i administracji państwowej, samorządu terytorialnego oraz ich jednostek organizacyjnych; prywatny – obejmujący działalność pozostałych podmiotów gospodarki narodowej, tj. spółek prawa handlowego, spółek prawa cywilnego, fundacji, osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, spółdzielni oraz stowarzyszeń i innych organizacji społecznych, przed transformacją systemową zaliczanych do zlikwidowanego obecnie sektora uspołecznionego. Fakt ten, jak piszą L. Jaczynowski i J. Żyśko (1994), ogranicza możliwości dotowania tych jednostek i oznacza konieczność samodzielnego dbania o własne finanse, a są one do tego słabo przygotowane. W praktyce działalność stowarzyszeń, w tym także stowarzyszeń kultury fizycznej, oscyluje na pograniczu tych dwóch sektorów, tj. sektora prywatnego i publicznego, i aż się prosi o wydzielenie ich w odrębny sektor. W myśl opracowanej przez B. A. Weisborda (1988) teorii zawodności rynku i sektora rządowego mechanizmy funkcjonujące w tych dwóch sektorach nie są wystarczające do tworzenia tzw. dóbr publicznych, czyli pozostających w dyspozycji „konsumenta zbiorowego” lub przynajmniej pewnej grupy konsumentów (Uczuk 1995). Tam, gdzie nie sprawdzają się uregulowania prawne tych dwóch sektorów, sprawnie działają mechanizmy sektora non-profit, utworzonego, aby umożliwić powstawanie i dystrybucję właśnie tego rodzaju dóbr jak dobra publiczne. Badacze tego sektora nazywają go bardzo różnie, np. „trzeci sektor”, „sektor niedochodowy”, „pozarządowy”, „niezależny”, „dobrowolny”, „dobroczynny”, czy też „sektor instytucji społecznie użytecznych”, a każda z tych nazw podkreśla jedną z jego cech charakterystycznych.

Charakterystyka dostawców usług sportowo-rekreacyjnych

Dla określenia podmiotów tworzących podaż, czyli dostawców lub producentów, możemy również użyć nazw „sektor” lub „branża” ,3ranża” wydaje się terminem bardziej precyzyjnym. W literaturze zachodniej powszechny jest termin indu- stry. Używa się go zazwyczaj do określenia konkretnej dziedziny działalności gospodarczej, zarówno produkcyjnej, jak i usługowej w szerokim sensie. Natomiast branża (branch, linę of business) to zbiór podmiotów gospodarczych oferujących na sprzedaż te same lub podobne produkty bądź usługi. Kryterium przynależności do branży może być wykorzystywanie podobnych technologii – to w najwęższym znaczeniu, bądź zaspokajanie podobnych potrzeb – w znaczeniu najszerszym. Analiza literatury przedmiotu wskazuje, że naukowcy w różny sposób próbują opisać i sklasyfikować nie tylko modelowe podejście do rynku w ogóle, ale także scharakteryzować dostawców na rynku usług szeroko rozumianego sportu. Najczęściej stosowanymi kryteriami podziału i charakterystyki rynku sportowego są: kryterium przynależności sektorowej, kryterium rodzaju prowadzonej działalności w zakresie sportu. Dlatego też poniżej zostaną bardziej szczegółowo omówione właśnie te dwa kryteria.

Pojęcie rynku sportowego

Pojęcie rynku jest używane w wielu znaczeniach, odnosi się zarówno do przedmiotów, jak i osób oraz ich działalności, do produkcji i usług. W literaturze przedmiotu spotykamy różne kryteria podejścia do tego terminu i w zależności od tego, jakie kryterium przyjmiemy, rynek rozpatrywać można z odmiennych punktów widzenia. Najczęściej stosowanym w literaturze podejściem jest podejście ekonomiczne lub marketingowe, czasami stosuje się je także do opisu zjawisk organizacyjnych. „W zależności od rodzaju działalności podmiotów mówimy o także o różnych rodzajach rynku, m.in. o rynku pracy, rynku zbytu, rynku towarów czy rynku usług” (Izydorczyk 2000). Klasyczna definicja ujmuje rynek jako ogół stosunków wymiennych towa- rowo-pieniężnych, zachodzących między sprzedającymi, reprezentującymi podaż, a kupującymi, reprezentującymi popyt (Altkom, Kramer 1998). M. Nasiłowski (1998) zwraca z kolei uwagę na relacje zachodzące na rynku określa go jako „formę poziomych więzi między różnymi podmiotami gospodarczymi i konsumenckimi próbującymi sprzedać i kupić towar”. Na podstawie tych definicji można stwierdzić, że rynek obejmuje podmioty rynku oraz zachodzące między nimi stosunki, które powodują powstanie procesu wymiany, dzięki któremu następuje zaspokojenie ludzkich potrzeb, pragnień i aspiracji.

Rynek usług sportowo-rekreacyjnych – aspekty teoretyczne i praktyczne

Sport w jego szerokim znaczeniu stał się obecnie zjawiskiem bardzo powszechnym. Około 20% mieszkańców Europy jest członkami klubów sportowych, około 70 milionów ludzi bierze udział w działalności blisko 700 000 różnego rodzaju klubów sportowych w Europie. Są kraje, w których współczynnik zinstytucjonalizowanego uczestnictwa w sporcie wynosi ponad 50%. Wzrost zainteresowania aktywnością sportową, widowiskiem sportowym i nabywaniem produktów sportowych z jednej strony oraz wzrost liczby podmiotów zaspokajających te potrzeby z drugiej strony powoduje, że mamy do czynienia z tworzeniem się nowego rynku usług. Zjawisko to ma miejsce nie tylko w skali globalnej. W Polsce także można zaobserwować nie tylko kształtowanie się rynku sportowego, ale jego rozwój.
W Stanach Zjednoczonych ekonomiczny rozwój tego sektora oceniany jest bardzo wysoko. W 1995 roku wartość ze sprzedaży dóbr i usług sportowych wynosiła 152 biliony $, co pozwoliło rynkowi sportowemu na znalezienie się na 11 miejscu w „Rankingu najlepszych 25 rynków gospodarki amerykańskiej” (Meek A. 1997), a w 1997 roku Sportowy Dochód Narodowy Brutto (Gross National Sports Produkt – GOSP) został oceniony na 213 bilionów $ i sport uznano za najbardziej rozwijający się i mający największy wpływ na gospodarkę amerykańską sektor. Jednocześnie oceniono ogromny potencjał tego rynku w kształtowaniu nowych miejsc pracy (Li, Hofarce, Mahony 2001).

Edukacja rośnie

Zapotrzebowanie mieszkańców Warszawy na edukację przyrodniczo-leśną jest duże i wciąż rośnie. Rosną także wymagania stawiane leśnikom. Dotyczą one zarówno treści, jak i samej formy przekazu. Nie wystarczy już tylko samo wytyczenie i instalacja ścieżki w terenie. Potrzebny jest aktywny udział leśników oraz bezpośrednie spotkania z dziećmi i młodzieżą w lesie i w szkołach, a także z turystami odwiedzającymi lasy miejskie. Niezbędne są także foldery, które cieszą się dużym zainteresowaniem, a także elektroniczne formy przekazywania informacji o ścieżkach – Internet, płyty CD. Obserwowany ostatnimi laty wzrost znaczenia społecznych funkcji lasu powoduje potrzebę bliższej współpracy z organami administracji państwowej i samorządowej, a także z innymi organizacjami i instytucjami. Partnerami administracji leśnej lasów miejskich Warszawy w realizacji polityki leśnej, w tym edukacji przyrodniczo-leśnej, muszą być: administracja wojewódzka w zakresie polityki przestrzennego zagospodarowania terenu województw w sposób gwarantujący lasom maksymalną ochronę (ochrona środowiska, zalesienia, zadrzewienia); administracja lokalna i samorządy w zakresie bezpośredniej współpracy przy procesach planistycznych (plany urządzania lasów, plany przestrzennego zagospodarowania gminy, rezerwatów przyrody), w programach podnoszenia poziomu wiedzy i świadomości ekologicznej społeczności lokalnej; uczelnie i instytuty leśne przez podejmowanie i realizację badań w zakresie ekologicznych i społecznych funkcji lasów, a także w zakresie realizacji programów edukacji przyrodniczo-leśnej społeczeństwa.

Zakończenie

Organizowanie ścieżek przyrodniczych i udostępnianie lasu dla potrzeb ludności ma na celu przede wszystkim poszerzenie wiedzy o środowisku leśnym najmłodszych mieszkańców Warszawy, dla których niejednokrotnie wycieczka na ścieżkę przyrodniczą jest też pierwszą wyprawą do lasu. Wiedza dorosłych mieszkańców Warszawy o lesie też często jest znikoma. To właśnie ze ścieżek przyrodniczych warszawiacy dowiadują się, że z drewna robi się papier, że drewno służy jako opał w wielu domach, w jaki sposób leśnicy gospodarują w lesie, że leśnicy nie tylko wycinają drzewa w lesie. Ścieżki przyrodnicze mają na celu wykształcenie szacunku dla przyrody, przejawiającego się w godnym i kulturalnym zachowaniu się na szlaku turystycznym. Są formą rodzinnej rekreacji, mają być alternatywą dla innych form spędzania wolnego czasu, takich jak: oglądanie telewizji czy zakupy w supermarkecie. Pewnym problemem jest przystosowanie lasu do potrzeb rekreacji osób niepełnosprawnych. Zadanie to wymaga szerszej współpracy między leśnikami a organizacjami reprezentującymi niepełnosprawnych. Obecnie wyprawa do lasu dla osoby na wózku jest długa i niezwykle uciążliwa. Ze względu na osoby niepełnosprawne, ale także osoby starsze i dzieci drogi, przy których są zlokalizowane ścieżki dydaktyczne, wymagają częstszych remontów i stąd wyższych nakładów finansowych.

10 punków

Druga ścieżka przyrodnicza Lasu Kabackiego o długości około 4 km obejmuje 10 punktów przystankowych. Na tablicach zlokalizowanych w tych punktach znajduje się opis zjawisk przyrodniczych, których tematyka dostosowana została do programów nauczania biologii i ekologii w gimnazjach i liceach. Poszczególne tablice przedstawiają informacje m.in. o znaczeniu środowiska leśnego dla ludzi (produkcja tlenu, wiązanie węgla itp.) i dla zwierząt. „Zwalone drzewo” to przystanek opisujący pień drzewa jako biotop zapewniający wielu dziesiątkom organizmów pokarm i miejsce schronienia. Na tym szlaku uczeń pozna znaczenie grzybów w lesie („Mikoryzy”), dowie się, jak ważne są zbiorniki wodne w lesie i zapozna się z ich wpływem na życie płazów. Plansza o ochronie fauny pożytecznej wyjaśnia rolę ptaków, nietoperzy i mrówek. Porosty przedstawione zostały jako bioindykatory zanieczyszczenia powietrza. Ponadto ścieżka tłumaczy znaczenie i rolę pułapek feromonowych, pokazuje, jak ważna jest ochrona gatunkowa roślin dla zachowania różnorodności biologicznej. W obwodzie Las Sobieskiego, w uroczysku Las Sobieskiego, znajduje się z kolei ścieżka przyrodnicza „Życie lasu” o długości ok. 3 km. Ścieżka przeznaczona jest dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i nauczycieli. W trakcie jej zwiedzania możliwe jest bowiem przeprowadzenie zajęć z ekologii lasu, rozmowa o ptakach i ssakach leśnych, poznanie znaczenia grzybów i owadów. Formy ochrony przyrody omówione są na przystanku zlokalizowanym obok Rezerwatu Przyrody im. Króla Jana Sobieskiego. Prezentowane są także informacje o roślinności w poszczególnych piętrach lasu, siedliskach leśnych, zasadach gospodarowania lasem i jego funkcjach. Przystanek przy jeziorku omawia znaczenie wody dla lasu.

Dydaktyczny ślad

W uroczysku bemowskim oprócz ścieżki przyrodniczej jest krótki szlak dydaktyczny (ok. 550 m) „Znaleźć Zgubka”. Przeznaczony jest dla dzieci i ich rodziców, opiekunów i nauczycieli. Przedstawia podstawowe techniki przetrwania i zasady postępowania w sytuacji zagubienia się dziecka w lesie. Obwód leśny Kabaty jest wdzięcznym miejscem do edukacji przyrodniczej, dlatego też w obiekcie tym zlokalizowane zostały dwie ścieżki przyrodniczo- leśne. Pierwsza ścieżka adresowana jest do uczniów szkół podstawowych. Tematem wiodącym jest nauka rozpoznawania podstawowych gatunków drzew, krzewów i roślin zielnych występujących w Lesie Kabackim. Ścieżka długości 4 km zawiera 12 przystanków, opisujących wiekowe kabackie dęby, buki oraz inne drzewa i krzewy leśne, a także siedliska leśne. Przystanek „Mieszkańcy lasu” przedstawia zwierzęta, które można spotkać podczas spacerów po lesie. Ścieżka ta także tłumaczy rolę dróg w lesie, przedstawia zagrożenie ze strony szkodników, opisuje granicę środowisk lasu i pola (ekoton), pokazuje sukcesję ekologiczną, daje możliwość obejrzenia zabytkowej leśniczówki wybudowanej w 1890 r.

Wyczerpujące ale skuteczne

Przejście trasy o długości ok. 2,7 km zajmuje 1,5 godziny. Dwanaście przystanków umożliwia zwiedzającym przyswojenie wiedzy
o lesie, m.in. o ochronie lasu przed owadami i metodach kontroli liczebności szkodliwych owadów w lesie, o gospodarce łowieckiej i ochronie fauny. Ciekawostką jest ptasi zegar informujący o stałych porach śpiewu poszczególnych gatunków ptaków. Na ścieżce jest też punkt opisujący różnorodność oraz złożoność ekosystemu leśnego. Jeden z przystanków zwraca uwagę odwiedzających na las łęgowy, który występuje na żyznych siedliskach, charakterystycznych dla dolin wielkich rzek na glebach typu mady i czamoziemy. Na ścieżce ogólnole- śnej nie mogło zabraknąć także tablicy o grzybach i ich znaczeniu w ekosystemie leśnym. W Lesie Bemowo szlakiem dydaktycznym, na którym odbywa się edukacja przyrodnicza, jest ścieżka „Śladami łosia”. Dziesięć przystanków rozmieszczonych jest na trasie o długości ponad 5 km, biegnącej przez większość siedlisk znajdujących się w lesie, począwszy od boru mieszanego świeżego, przez siedliska lasowe, do olsów oraz wzdłuż rezerwatu Łosiowe Błota. „Śladami łosia” to ścieżka ogólno- leśna mówiąca o potrzebie zakładania ptasich remiz, o ochronie mrowisk, o znaczeniu wody w lesie, owadów oraz o konieczności i metodach zwalczania gradacji szkodników. Także zwierzyna, jej tropy i dokarmianie w okresie zimy, to tematy zawsze interesujące turystów ścieżek przyrodniczych. Jedynym przystankiem ścieżki ściśle związanym tematycznie z Lasem Bemowo jest punkt „Łosiowe błota”. Opisuje on walory rezerwatu, procesy zachodzące w nim, a także zasady przebywania w rezerwacie. Ścieżka „Śladami łosia”, ze względu na swą długość, bardzo często odwiedzana jest przez rowerzystów.

Formy edukacji przyrodniczo-leśnej w lasach miejskich Warszawy

Formy edukacji przyrodniczo-leśnej realizowane w lasach miejskich Warszawy to przede wszystkim tematyczne ścieżki przyrodnicze o zróżnicowanym programie dostosowanym zarówno do potrzeb dzieci, jak i osób dorosłych. Uzupełnieniem ścieżek są foldery ilustrowane materiałem zdjęciowym, pełniące jednocześnie funkcję przewodnika turystycznego. Prowadzone są także lekcje i pogadanki w lesie oraz w szkołach i przedszkolach przy udziale inspektorów nadzoru Działu Lasów. W lasach miejskich Warszawy znajduje się 8 ścieżek przyrodniczych. Ścieżka przyrodnicza „Las Bielański” o długości ponad 2 km składa się z dwunastu przystanków opisujących najciekawsze miejsca i charakterystyczne cechy rezerwatu Las Bielański. Przystanki „Las Robiniowy”, „Dolinka Potoku Bielańskiego”, „Grąd wysoki na tarasie bielańskim”, „Brzeg Wisły”, „Łęg wią- zowo-jesionowy”, „Najpiękniejsze fragmenty grądu niskiego”, „Reliktowe olsze”, „Grąd niski zdegradowany przez gawrony”, „Dawne koryto Rodawki”, „Regeneracja lasu na terenie dawnego placu zabaw” opisują przyrodnicze walory pokazywanych fragmentów rezerwatu – zróżnicowanie rzeźby terenu, budowę gleb, skład runa, historię i aktualną budowę drzewostanu. Przystanek „Obiekty zabytkowe na terenie Lasu Bielańskiego” pokazuje kulturowo- historyczne aspekty Lasu Bielańskiego: zabytki zespołu klasztornego kamedu- łów oraz ich historię. Z punktu widokowego położonego na skarpie około 20 m powyżej średniego stanu wód Wisły roztacza się panorama praskiego brzegu, m.in. z kominami elektrociepłowni Żerań, której szkodliwa działalność zagraża szacie roślinnej rezerwatu. Ścieżka przyrodnicza Las Bielański, której uzupełnieniem jest folder, przeznaczona jest dla bardziej wtajemniczonych turystów- przyrodników. Wiąże się to ze stosunkowo dużym nagromadzeniem naukowych terminów i fachowych ekologiczno-leśnych informacji zarówno na ścieżce, jak i w folderze.

error: Content is protected !!