Obwód Leśny Las Sobieskiego

Położony na terenie gmin: Centrum, Wawer, Targówek, Białołęka. Obwód ten składa się z 8 kompleksów leśnych. Las Olszynka Grochowska – rezerwat o charakterze historycznym, utworzony w roku 1984, o pow. 56,46 ha oraz otulina 12,93 ha, pod drzewostanami 61,09 ha (88%). Ze względu na podmokły teren nie ma możliwości wykonania infrastruktury turystycznej. Przez teren rezerwatu przebiegają drogi dostępne dla ruchu pieszego i rowerowego. Las Sobieskiego – pow. 516,23 ha (w tym rezerwat 114,44 ha), pow. drzewostanów 504,65 ha (98%). W kompleksie tym utworzono ścieżkę przyrodniczą „Życie Lasu” dla potrzeb dydaktyki uczniów szkół podstawowych. W kompleksie ustawiono szereg wiat turystycznych (w tym jedna nad oczkiem wodnym). Wszystkie drogi i linie oddziałowe są dostępne dla ruchu pieszego i rowerowego. Wzdłuż dróg ustawiono ławki i kosze na śmieci. Od ul. Bronisława Czecha znajduje się leśny parking o powierzchni 0,25 ha. Rezerwat przyrody im. Króla Jana Sobieskiego, utworzony w roku 1952, jest terenem ogrodzonym. Wstęp możliwy jest tylko za zgodą Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Plan ochrony nie przewiduje zagospodarowania turystycznego. Las Matki Mojej – pow. 14,25 ha, w tym pow. zalesiona 13,76 ha (97%). W kompleksie tym znajdują się 2 wiaty turystyczne na obrzeżu lasu. Sieć dróg i ścieżek umożliwia wykorzystanie ich dla ruchu rowerowego i pieszego. Planowane jest wykonanie placu zabaw dla dzieci.

Obwód leśny Bemowo-Koło

Położony na terenie gmin: Bemowo, Bielany, Centrum, Stare Babice. Składa się z dwóch kompleksów, tj. Las Bemowo i Las Koło.
Las Bemowo – pow. ogólna 513,54 ha, w tym pow. leśna 479,93 ha (93%). W kompleksie tym od ul. Radiowej w kierunku Janowa (Stare Babice) poprowadzona jest ścieżka rowerowa. Zagospodarowano pod kątem rekreacyjno- wypoczynkowym 3 polany śródleśne (stoły, ławy, zadaszenia, place zabaw dla dzieci). Wzdłuż dróg i ścieżek leśnych ustawiono ławki i kosze na śmieci. Przy najbardziej uczęszczanych drogach utworzono 2 ścieżki zdrowia. W maju 2000 r. została oddana jedyna jak do tej pory w tym kompleksie, a piąta na terenie lasów m. st. Warszawy ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna. Las Koło – pow. ogólna 43,19 ha w tym pow. leśna 41,34 ha (96%). Na terenie lasu przy drogach ustawiono ławki i kosze na śmieci, urządzono dwa place zabaw dla dzieci (piaskownice, huśtawki, wspinalnia, zadaszenia i inne) oraz wykonano ścieżkę zdrowia. Obwód Las Kabacki – pow. ogólna 924,72 ha, w tym pow. leśna 900,58 ha (97%), tereny rekreacyjne i pola widokowe 2,71 ha (0,3%). Kompleks ten położony jest na terenie gminy Ursynów i Wilanów. Las Kabacki jest rezerwatem o charakterze krajobrazowym zatwierdzonym w 1980 r. Na terenie rezerwatu w latach 1999 i 2000 utworzono dwie ścieżki przyrodniczo-dydaktyczne wraz z infrastrukturą dla potrzeb szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Przystosowano na potrzeby wypoczynku 2,71 ha terenów rekreacyjnych, na których znajdują się: plac zabaw dla dzieci (piaskownica, zjeżdżalnia, huśtawki, ważki, pociąg) oraz ławki, zadaszenia i miejsca na ogniska.

Lasy miejskie Warszawy – zagospodarowanie turystyczne i rekreacyjne

Na terenie miasta stołecznego znajduje się około 6460 ha lasów, co stanowi 13% jego obszaru, z czego prawie 2716 ha (42%) użytkowanych jest przez Zarząd Oczyszczania Miasta (ZOM) Dział Lasów Miejskich. Jest to jednostka powołana do organizowania i koordynowania prac związanych z prowadzeniem gospodarki leśnej i utrzymaniem czystości w lasach miejskich. Pozostałymi lasami zajmuje się Biuro Ochrony Środowiska Zarządu Miasta, część stanowi własność prywatną oraz skarbu państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego „Lasy Państwowe”. W lasach miejskich Warszawy najważniejsze są funkcje pozaprodukcyjne, w tym przede wszystkim: rekreacyjne, dydaktyczne, oświatowe, naukowe. Szczegółowe plany zagospodarowania turystycznego i rekreacyjnego dla poszczególnych kompleksów leśnych tworzone są na podstawie opracowanego przez zespół pracowników naukowych Katedry Projektowania w Architekturze Krajobrazu SGGW, na zlecenie ZOM w roku 1997, raportu na temat możliwości wypoczynkowego wykorzystania lasów Warszawy. Dotychczas wykonano zagospodarowanie turystyczne w następujących kompleksach: Las Młociny, Las Bielany, Las Bemowo. Trwa realizacja przystosowywania lasów do potrzeb rekreacyjnych w obiektach: Las Kabacki, Las Bródno, Las Sobieskiego, Las Koło i Las Lindego.

Edukacja przyrodniczo-leśna w lasach miejskich Warszawy

Konieczność edukacji społeczeństwa w odniesieniu do środowiska przyrodniczego, w tym również lasów, podkreślana jest w wielu dokumentach i rezolucjach, z których najważniejsze to: Zasady leśne uchwalone podczas konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych „Środowisko i rozwój”, Rio de Janeiro, 1992 rok. Rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie strategii leśnictwa Unii Europejskiej uchwalona w 1997 roku. W naszych warunkach podstawowe znaczenie w tym zakresie ma dokument „Polityka leśna państwa” (1997), wyznaczający obecne cele polityki leśnej Polski oraz zadania służące ich realizacji. Zgodnie z treścią tego dokumentu „nadrzędnym celem polityki leśnej jest wyznaczenie kompleksu działań kształtujących stosunek człowieka do lasu, zmierzających do zachowania w zmieniającej się rzeczywistości przyrodniczej i społeczno-gospodarczej warunków do trwałej w nieograniczonej perspektywie czasowej wielofunkcyjności lasów, ich wszechstronnej użyteczności i ochrony oraz roli w kształtowaniu środowiska przyrodniczego zgodnie z obecnymi i przyszłymi oczekiwaniami społeczeństwa”. Wyraźnie zauważyć można więc wzrost znaczenia społecznych funkcji lasu, które polegać mają m.in. na kształtowaniu korzystnych dla społeczeństwa warunków zdrowotnych i rekreacyjnych, sprzyjaniu różnorodnym formom użytkowania lasu przez społeczność lokalną, rozwoju kultury, oświaty i nauki oraz edukacji przyrodniczo-leśnej społeczeństwa.

Rekreacja w lasach miejskich w świetle badań

Oprócz funkcji ekologicznych lasy pełnią również bardzo ważną rolę jako miejsce wypoczynku dla mieszkańców Warszawy oraz miejsce badań dla pracowników nauki, miejsce zajęć terenowych dla studentów kierunków przyrodniczych oraz dla uczniów szkół podstawowych i liceów. Lasy na obszarach zurbanizowanych są ważną, atrakcyjną i preferowaną przestrzenią rekreacyjną. Lasy odgrywają istotną rolę zarówno w kształtowaniu estetyki krajobrazu przestrzeni zurbanizowanej, jak i z punktu widzenia ich walorów zdrowotnych pozwalających na regenerację sił psychicznych i fizycznych mieszkańców aglomeracji miejskich – czyste powietrze, cisza i spokój, korzystny bioklimat, ujemna jonizacja powietrza, właściwości dezynfekcyjne, bakteriobójcze i grzybobójcze wydzielanych przez rośliny olejków eterycznych. Waloryzacja rekreacyjna przydatności i atrakcyjności lasów miejskich powinna stanowić podstawę ich przystosowania do potrzeb wypoczynku. Zagospodarowanie rekreacyjne lasów miejskich jest realizowane na prawidłowych zasadach. Uwzględnia bowiem strefy aktywności różnych form wypoczynku, stosowanie różnych elementów przestrzennych zagospodarowania rekreacyjnego oraz ich wyposażenie w urządzenia małej architektury. Badania wykazują, iż istnieje duże zapotrzebowanie mieszkańców aglomeracji miejskiej na rekreację w lasach, realizację jej różnych form oraz że zagospodarowanie lasów wychodzi naprzeciw tym potrzebom. Las jest najtańszym sposobem tworzenia zieleni i jako preferowane miejsce wypoczynku powinien stanowić ważny element w kształtowaniu warunków do wypoczynku na obszarach zurbanizowanych, dlatego jego lokalizacja powinna być brana pod uwagę w planowaniu przestrzennego zagospodarowania terenu.

Przystosowanie lasów komunalnych do potrzeb rekreacji

Stosowane są zasady przestrzennych rozwiązań, w ramach których wyznacza się strefy różnych form aktywności wypoczynkowej – rekreacji. Strefy te są wyposażane w elementy przestrzennego zagospodarowania: punktowe (punkty wypoczynkowe, informacyjne), liniowe (ścieżki) i powierzchniowe (boiska, polany piknikowe, place zabaw), w urządzenia komunikacyjnego udostępnienia (parkingi, wejścia do lasu) oraz obiekty kubaturowe (restauracje, toalety), a także urządzenia małej architektury (tablice informacyjne, ławy i stoły).
Wyróżnia się formy rekreacji (wypoczynku) o charakterze: wędrownym (przemieszczanie się) – spacery, biegi, jazda rowerem, powozem, konna, saniami, meleksem; zabawowo-sportowym – gry, zabawy, saneczkowanie, ćwiczenia kondycyjne; piknikowym (pasywnym) – siedzenie na ławce, piknikowanie, biwakowanie, festyny, ognisko; edukacyjnym – obserwacje flory, fauny, poznawanie krajobrazów leśnych (różnych typów siedliskowych lasu), wydarzeń historycznych; zdrowotnym – kąpiele słoneczne, plażowanie na trawie, odpoczynek w punktach wypoczynkowych, na polanach piknikowych, w punktach przeznaczonych do celów zdrowotnych – punktach terapeutycznych o działaniu uspokajającym – Bs i Bśw, podnoszącym ciśnienie – grąd, łęg, buczyna, odkażającym – dąbrowy. Należałoby rozwijać dodatkowe formy rekreacji związane ze specyfiką lasu.

Przydatność i atrakcyjność rekreacyjna leśnych terenów zielonych

Las może być przydatny, ale mało atrakcyjny, np. jednogatunkowy i jedno- wiekowy, o pełnym zwarciu, lub atrakcyjny, ale o ograniczonej przydatności, np. ze względu na występowanie ostoi zwierzyny, wydm. Przydatność rekreacyjna lasu zależy od wielu czynników, a mianowicie od: dostępności komunikacyjnej (dojazd, parking) oraz dostępności drzewostanów; odległości obszaru od miejsca zamieszkania; stopnia przystosowania (zagospodarowania) lasu do realizacji różnych form rekreacji; występowania różnych typów siedliskowych lasu i ich składu gatunkowego oraz wieku drzewostanów, a także zależnej od tych czynników odporności środowiska leśnego na presję ruchu rekreacyjnego wyrażonej odpowiednim wskaźnikiem chłonności naturalnej. Szata roślinna lasu tworzy zespoły fitosocjologiczne, które zaliczane są do różnych typów siedliskowych lasu. W Polsce wśród podstawowych grup siedlisk zależnych od żyzności gleby wyróżnia się bory (tworzą je gatunki iglaste), lasy (tworzone przez gatunki liściaste) oraz typy pośrednie. Zmienne warunki wilgotnościowe przyczyniają się do ich modyfikacji, w ramach której powyższe typy określane są jako: suche, świeże, zalewowe i bagienne. Typy siedliskowe stanowią podstawę do oceny rekreacyjnej przydatności lasu. Za najbardziej przydatne uważane są: bór mieszany (BM), las mieszany (LM) oraz bór mieszany świeży (BMśw) i las mieszany świeży (LMśw). Natomiast bory wilgotne (Bw), mieszane wilgotne (BMw) i bory bagienne (Bb) oraz lasy wilgotne (Lw) i mieszane wilgotne (LMw), ze względu na gęsty podszyt, panującą wilgotność, zaliczane są do lasów o niskiej przydatności do celów rekreacji. Również bór suchy (Bs) posiada ograniczoną przydatność ze względu na możliwość powstawania pożarów oraz niską odporność na presję ruchu rekreacyjnego. Do lasów nieprzydatnych zalicza się uprawy, młodniki, lasy ochronne, tereny ujęć wody itp.

Walory rekreacyjne lasu

Las możemy rozpatrywać z punktu widzenia walorów krajobrazowych lub zdrowotnych. Wartość walorów krajobrazowych przejawia się we wzbogacaniu estetyki krajobrazu miejskiego elementem przyrodniczym o zróżnicowanych formach (bez geometrycznych linii, płaszczyzn i brył), w wielopiętrowej strukturze pionowej, zmiennej kolorystyce działającej łagodząco i uspokajająco na system nerwowy oraz korzystnej dla wzroku i aktywności, a także sprzyjającej koncepcyjnemu myśleniu. Walory zdrowotne to: czyste w stosunku do obszaru zurbanizowanego środowisko na skutek właściwości oczyszczających (filtracja pyłów, absorpcja gazów) szaty roślinnej ; korzystny mikroklimat – bioklimat, bardziej wyrównana wilgotność, temperatura powietrza, nasłonecznienie oraz prędkość wiatru; ujemna jonizacja powietrza korzystna dla organizmu (w lesie w 1 cm3 znajduje się w zależności od rodzaju zespołów roślinnych od 2000 do 3000 jonów ujemnych, natomiast w dużych parkach 600-800 jonów, w rejonach zanieczyszczonych 150-400, a w pomieszczeniach zamkniętych 25-100); dezynfekcyjny wpływ lasu na otoczenie dzięki wydzielaniu korzystnych dla organizmu olejków eterycznych, w tym fitoncydów oddziałujących bakteriobójczo i grzybobójczo oraz ograniczających ilość bakterii – w zbiorowisku leśnym występuje 200-500 bakterii w 1 m3 powietrza, natomiast w rejonach zurbanizowanych 4000-8000 bakterii; tłumienie hałasu (cisza i spokój). W konsekwencji takiego oddziaływania lasy mają istotne znaczenie bioterapeutyczne i psychoregulacyjne. Różne zbiorowiska leśne mogą oddziaływać przeciw- bronchitowo, przeciwgruźliczo, uspokajająco oraz regulując ciśnienie, dlatego należy wykorzystać ten wpływ w zagospodarowaniu lasów dla potrzeb rekreacji.

Lasy komunalne jako przestrzeń rekreacyjna mieszkańców Warszawy

Na obszarach zurbanizowanych występują najczęściej niekorzystne warunki środowiskowe ze względu na dysharmonię przestrzeni zurbanizowanej, zanieczyszczenie i degradację środowiska oraz stresogenne warunki życia mieszkańców. Dysharmonia przestrzeni zurbanizowanej wynika z: zamkniętej przestrzeni – ulice zabudowane; zatłoczonych ulic zarówno pojazdami, jak i ludźmi;
zakłóconej estetyki krajobrazu – niewłaściwa zabudowa, nieestetyczne budynki. Zanieczyszczenia i degradacja środowiska stanowiące zagrożenie dla zdrowia człowieka spowodowane są: zanieczyszczeniem elementów środowiska: powietrza (ciągła emisja gazów i pyłów z zakładów przemysłowych i środków transportowych), gleby (osadzającymi się pyłami i zanieczyszczoną wodą opadową), wód powierzchniowych (pyłami, spływającą wodą, ściekami, odpadami); powstawaniem odpadów stanowiących źródło rozwijających się chorobotwórczych bakterii i zwierząt; hałasem i wibracjami często przekraczającymi dopuszczalne normy i szkodliwie oddziałującymi na stan psychiczny i zdrowie człowieka; tworzeniem się niekorzystnego mikroklimatu (zwłaszcza w okresie letnim) na skutek gwałtownego wzrostu temperatury z powodu nagrzewania się budynków, powstawania korytarzy – ciągów wiatrów, spadku wilgotności powietrza.

Intensywność wysiłku podczas zajęć

W programie PROS przewidziano wysiłki od lekkich do umiarkowanych, mieszczące się w przedziale od 2,5 do 5 MET-ów*. Oznacza to, że w początkowym okresie realizacji programu w przypadku osoby o masie 70 kg minimalny tygodniowy wysiłek powoduje wydatek energetyczny na poziomie około 740 kcal (gimnastyka prozdrowotna w sali 300 kcal x 2 zajęcia = 600 kcal, zajęcia w plenerze – 30 min marszu – 140 kcal). W końcowym okresie trwania programu wydatek ten wynosi około 1100 kcal/tydzień (gimnastyka prozdrowotna w sali 300 kcal x 2 zajęcia = 600 kcal, zajęcia w plenerze – 60 min marszu – 280 kcal, gimnastyka w domu 3 x 20 min – 280 kcal). Półroczny PRROS traktować należy jako wstępny etap edukacji i promocji zdrowego stylu życia osób starszych. Następny etap to ukierunkowane, specjalistyczne programy aktywności ruchowej oparte na możliwościach uczestników, ale także lub przede wszystkim prowadzące do wyboru preferowanych przez nich form ruchu. Nie istnieje bowiem jeden idealny program systematycznej, długotrwałej aktywności ruchowej dla każdego okresu życia człowieka. Dotyczy to zwłaszcza osób w podeszłym wieku, których możliwości zarówno ze względów zdrowotnych, jak i społecznych są bardzo zróżnicowane i labilne.

error: Content is protected !!